Polskie kalimby w futurystycznej odsłonie – projekt Transformations Rafała Iwańskiego

Rafał Iwański, znany szerzej pod pseudonimem X-Navi:Et, od lat łączy tradycję z nowoczesnością. W projekcie Transformations udowadnia, że afrykańskie instrumenty etniczne – przede wszystkim kalimby i sanz – potrafią brzmieć zaskakująco nowocześnie. Muzyk nie kopiuje dawnych wzorców, lecz przetwarza je cyfrowo, tworząc organiczną muzykę elektroakustyczną. Efekt jest hipnotyzujący i jednocześnie bardzo aktualny.

Fascynacja dawnymi kulturami i narodziny pomysłu

Iwański od początku kariery interesował się rytuałami i instrumentami spoza Europy. Kalimba, pochodząca z Afryki Subsaharyjskiej, stała się dla niego punktem wyjścia do eksperymentów. Artysta nie ogranicza się do prostego nagrywania instrumentu. Zamiast tego poddaje dźwięk intensywnemu przetwarzaniu: stosuje pętle, efekty przestrzenne oraz modulacje częstotliwości. Dzięki temu tradycyjne brzmienie zyskuje elektroniczną głębię i staje się częścią współczesnej muzyki ambientowej.

W wywiadach Iwański podkreśla, że inspirują go nie tylko same dźwięki, lecz także sposób, w jaki dawne kultury traktowały muzykę – jako narzędzie komunikacji z otoczeniem i czasem. Transformations to więc nie tylko album czy cykl nagrań, lecz swego rodzaju podróż między epokami.

Proces tworzenia muzyki elektroakustycznej

Powstawanie materiału wygląda nietypowo. Muzyk najpierw nagrywa kalimbę i sanz w warunkach studyjnych lub plenerowych. Następnie poddaje te nagrania obróbce cyfrowej – rozciąga je, nakłada warstwy i dodaje subtelne szumy. W efekcie powstaje muzyka, która zachowuje organiczną fakturę drewna i metalu, a jednocześnie brzmi jakby pochodziła z przyszłości.

Taki sposób pracy wymaga precyzji i wyczucia. Iwański nie ukrywa, że kluczowe jest dla niego zachowanie „duszy” instrumentu. Przetwarzanie cyfrowe ma podkreślać naturalne cechy dźwięku, a nie je maskować. Dzięki temu słuchacz czuje zarówno pierwotną energię kalimby, jak i nowoczesną strukturę kompozycji.

Polska awangarda w globalnym kontekście

Projekt Transformations wpisuje się w szerszy nurt europejskiej muzyki eksperymentalnej. Podobne podejście prezentują artyści z Niemiec, Japonii czy Kanady, którzy łączą instrumenty etniczne z elektroniką. Jednak Iwański wnosi do tego nurtu wyraźny polski akcent – spokojną, refleksyjną narrację i dbałość o detale brzmieniowe.

Niektórzy krytycy zwracają uwagę, że takie eksperymenty mogą czasem zatracić autentyczność pierwotnych tradycji. Inni odpowiadają, że właśnie dzięki odważnemu przetwarzaniu dawne instrumenty zyskują nowe życie i trafiają do szerszej publiczności. W przypadku Transformations przeważa jednak opinia, że balans między tradycją a nowoczesnością został zachowany wyjątkowo dobrze.

Co dalej z polskim ambientem?

Rafał Iwański udowadnia, że polska scena awangardowa ma realny wkład w światowe trendy. Jego praca pokazuje, że nie trzeba podróżować do Afryki, by tworzyć muzykę inspirowaną jej dziedzictwem – wystarczy ciekawość, szacunek i nowoczesne narzędzia. Transformations to dowód, że kalimba może brzmieć futurystycznie, a jednocześnie pozostać głęboko zakorzeniona w tradycji.

Cykl: Muzyka Afrofuturyzm – Trendy i Nowości